الدين و تمام النعمه » را در پاسخ به همين شبهات و حيرتهايى تأليف كرد كه در اين زمينه به وجود آمده بود . محمد بن ابراهيم نعمانى در همين قرن ، كتاب الغيبهء خود را براى دفع ترديدى كه براى شيعيان رخ داده و سبب اختلاف ميان آنها شده بود تأليف كرد . « 1 » او علت اين شك و ترديدها را عدم توجه به روايات فراوانى كه دربارهء مسألهء غيبت وارد شده ، دانسته و خود اين مهم را بر عهده گرفته است . به جز نعمانى كه در نيمهء اول قرن چهارم هجرى كتاب الغيبه را نوشت ، بسيارى در اين باره تأليفاتى دارند ؛ از جمله در قرن چهارم ، شيخ مفيد چندين نوشته تأليف كرد كه نجاشى در رجال خود از آنها نام مىبرد . « 2 » پس از مفيد ، مهمترين اثر در اين زمينه را شيخ طوسى در سال 447 با عنوان « كتاب الغيبه » پديد آورد . با گذشت زمان طبعا ضرورت بررسى و تبيين مسألهء غيبت و پاسخ گويى به مسائل جنبى آن ، به طور جدى احساس مىشده است . « 3 » شيخ طوسى اين ضرورت را در آغاز كتاب خود خاطر نشان كرده است . « 4 » زمينه‌سازى غيبت توسط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امامان شيعه عليهم السّلام روايات زيادى دربارهء غيبت و قيام حضرت حجّت عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و امامان معصوم عليه السّلام در دسترس مردم بوده است . نگاهى به انبوه اين روايات - كه اخيرا به صورت معجمى گردآورى شده - نشانگر آن است كه اين مسأله از ديد هيچ امامى دور نمانده و همهء آن بزرگواران بر آن تأكيد ورزيده‌اند . گذشته از احاديث رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در اين زمينه كه دو جلد از معجم مزبور را به خود اختصاص داده ، از هر كدام از امامان عليهم السّلام رواياتى دربارهء جنبه‌هاى مختلف مسأله غيبت و مهدويت و همچنين تعيين مصداق مورد نظر آن وارد شده است كه در مجموع بيش از ششصد حديث مىشود . « 5 »

--> ( 1 ) . الغيبه ، نعمانى ، ص 21 ( 2 ) . رجال النجاشى ، صص 283 - 287 ( 3 ) . دربارهء به سير كتاب‌نويسى دربارهء مسأله غيبت بنگريد : نور مهدى عليه السّلام ، مقالهء سير تاريخى غيبت امام ، صص 77 - 95 ( 4 ) . الغيبه ، صص 2 - 3 ( 5 ) . معجم احاديث المهدى ، در پنج جلد ( مؤسسة المعارف الاسلامية ) .